Verkir og bólgur

Fimm leiðir til að draga úr liðverkjum

mars 18, 2020

Verkir í liðum eru á meðal algengustu vandamála stoðkerfisins. Verkir geta komið fram í öllum liðum svo sem í hnjám, ökklum, mjöðmum og fingrum. Í sumum tilfellum vara verkirnir í skamman tíma en þegar liðirnir eru orðnir varanlega hnjaskaðir þá geta þeir varað í lengri tíma og erfitt getur reynst að meðhöndla þá. Hafi verkir varað lengur en þrjá mánuði er talað um langvinna verki.

Liðverkir eru mjög hvimleiðir og hamlandi, en mikilvægt er að reyna að hreyfa sig eins og mögulegt er og skiptir þar mestu að stunda létta hreyfingu og draga úr álagi á liðina, til dæmis með því að styrkja vöðvana í kring. Hér eru fimm almenn atriði sem allir geta tileinkað sér til að draga mögulega úr verkjum og stuðla þannig að bættum lífsgæðum.

(meira…)

Verkir og bólgur

Getur verið að þú sért með mígreni?

mars 6, 2020

Mígreni er ein helsta ástæða þess að fólk missir úr vinnu, skóla og félagslegum viðburðum og getur því haft mikil áhrif á lífsgæði einstaklinga sem og fjölskyldur þeirra. Mígreni er mjög algengt, en talið er að um einn af hverjum tíu einstaklingum þjáist af mígreni.

(meira…)

Verkir og bólgur

Góð ráð til að bæta liðverki í kulda

febrúar 3, 2020

Nú þegar kalt er í veðri og sólar nýtur lítið við, finna margir fyrir auknum liðverkjum. Sýnt hefur verið fram á að kalt veðurfar hefur marktæk áhrif á líf fólks með liðverki og því margir sem leita lausna með inntöku hefðbundinna verkjalyfja (1,2,3). Hvað er það sem gerir veturinn svona erfiðan tíma fyrir þá sem þjást af liðverkjum og hvernig er hægt að bæta úr því? Hér á eftir er að finna góð ráð til þess að bæta liðverki þegar kalt er í veðri. 

(meira…)

Heilbrigðiskerfið

Hvað er sýklalyfjaónæmi?

nóvember 15, 2019

Sýklalyfjaónæmi er þegar bakteríur verða ónæmar fyrir sýklalyfjum. Þá duga lyfin ekki til að drepa bakteríurnar og þær geta valdið alvarlegum sýkingum óáreittar. Bakteríur búa yfir þeim eiginleika að geta aðlagað sig að umhverfinu. Ef sýklalyf eru að staðaldri í umhverfi þeirra geta þær þróað með sér varnir gegn lyfjunum. Það dugir að fáar bakteríur í hópnum læri að verjast sýklalyfjum því þær geta flutt upplýsingar um það á milli sín. Þannig getur ofnotkun á sýklalyfjum aukið líkurnar á því að bakteríurnar þrói með sér varnir og þá hætta lyfin að virka.

(meira…)

Streita og svefn

Svefnráð í skammdeginu

nóvember 13, 2019

Svefntruflanir eru meðal algengustu heilsuvandamála fólks sem býr á norðurhveli jarðar (1). Breytilegt birtustig milli árstíða spilar þarna inn í og hefur bein áhrif á líkamsklukkuna okkar. Dagsbirtan dregur úr framleiðslu hormóna sem gera okkur syfjuð. Þess vegna erum við minna þreytt þegar er bjart og þreyttari í skammdeginu þegar dimmt er úti (2).

Margir eiga samt erfitt með svefn í skammdeginu. Þrátt fyrir meiri þreytu þá sefur fólk gjarnan verr, á erfitt með að fara á fætur og hefur minni orku (3). Hluti fólks fær einkenni skammdegisþunglyndis sem lýsir sér meðal annars með depurð, kvíða, áhugaleysi, vonleysi, pirring og svefntruflunum (4). Svefntruflanir eru sérstaklega algengar en 1 af hverjum 4 upplifir svefnleysi og 16% fólks fær endurteknar martraðir  (3).

Sefitude (meira…)

Uncategorized @is

Hvernig getur meðferð við brjóstakrabbameini haft áhrif á kynlíf kvenna?

október 10, 2019

Höfundur:

Sóley S. Bender, prófessor

 

Það hefur sýnt sig að sjálfsmynd kvenna skiptir miklu máli varðandi vellíðan þeirra sem kynvera. Mikilvægur hluti sjálfsmyndar er líkamsímynd. Meðferð við brjóstakrabbameini getur haft margvísleg áhrif á líkamlega og andlega líðan en einnig á samband við maka sem síðan getur verið áhrifavaldur varðandi kynlíf og gæði lífsins.

Krabbameinsmeðferð

Krabbameinsmeðferð hefur áhrif á sjálfsímynd

Það getur verið mismunandi hversu mikil áhrif eru á líkamsímynd kvenna. Fram kom í kanadískri rannsókn að um 88% kvenna sem fengu meðferð við brjóstakrabbameini lýstu einhverri óánægju með útlit eigin líkama. Brjóstin gegna mikilvægu hlutverki í líkamsímynd kvenna og skipta þau sérstaklega miklu máli varðandi kvenleika, fegurð og kynþokka. Hafa sumar konur lýst því að vera „hálfar konur“ eftir að búið var að fjarlægja annað brjóstið. Sumum konum getur fundist þær ekki vera eins kvenlegar og aðlaðandi í augum annarra og sérstaklega gagnvart þeim sem konan laðast að kynferðislega. Samkvæmt sænskri langtímarannsókn sem náði yfir tveggja ára tímabil kom í ljós að konur sem fóru í brjóstnám upplifðu sig ekki eins aðlaðandi í lok rannsóknar.

Eiga erfitt með að njóta

Meðferð við brjóstakrabbameini getur haft veruleg áhrif á líf kvenna. Konur sem líta mjög neikvætt á eigin líkama og finnst þær þurfa að fela hann geta átt í erfiðleikum með að njóta kynlífs. Í stað þess að vera í núinu og njóta stundarinnar saman þá getur kona sem hefur skömm á eigin líkama ekki leyft sér að njóta. Fyrrnefnd sænsk rannsókn leiddi í ljós að konur greindu síður frá vellíðan á meðan á kynmökum stóð. Athöfnin er því ekki orkugefandi og ánægjuleg heldur elur á óvissu og efasemdum gagnvart eigin líkama.

Krabbameinsmeðferð getur dregið úr kynlöngun

Konur sem fara í lyfjameðferð geta átt í erfiðleikum með að örvast, upplifa þurrk í leggöngum, sársauka við samfarir og erfiðleika með fullnægingu. Ein kona lýsti svona takmarkaðri kynlöngun: „Þetta er það síðasta sem mér dettur í hug þegar ég er með verki á brjóstsvæði, hef misst hárið, er þreytt og ekki aðlaðandi“. Eins og lýsingin gaf til kynna þá er löngun kvenna stundum mjög lítil en það getur þó verið misjafnt og fer eftir mörgum þáttum. Í ljós kom í kanadískri rannsókn að um 17% kvenna sem fóru í meðferð við brjóstakrabbameini sögðust ekki hafa neinn áhuga, flestar höfðu smá til meðal áhuga en mun færri höfðu nokkurn til mjög mikinn áhuga.

Snýst ekki bara um samfarir

Í yfirliti yfir rannsóknir á tímabilinu 1998-2010 þar sem skoðuð voru áhrif brjóstakrabbameins á kynlíf kvenna kom í ljós að flestir rannsakendur takmörkuðu sig við virkni í samförum. Einstaka rannsóknir skoðuðu aðra þætti eins og líkamlega nánd, aðrar kynferðislegar athafnir og tjáskipti. Nauðsynlegt er að skoða þessa þætti og fleiri þætti kynlífs eins og fróun, faðmlag og tilfinningalega nánd sem skipta miklu máli varðandi skynjun konunnar á því að vera elskuð4. En upplifun kvenna af eigin útliti og möguleiki þeirra að lifa heilbrigðu ástarlífi er einnig háð því parasambandi sem konan er í. 

Mikilvægt að hlúa að parasambandinu

Fram kom í ástralskri rannsókn meðal 1999 kvenna að 24% þeirra sögðu að meðferð við brjóstakrabbameini hefði haft mjög mikil áhrif á þeirra parasamband, 26% töluverð, 32% nokkuð og 15% ekki nein4. Þegar maki er tilbúinn að sýna skilning gagnvart breytingum á líkamsútliti konunnar og líðan hennar almennt eru líkur á því að konunni líði betur og það stuðli að kynheilbrigði1,4. Það sem skiptir meginmáli varðandi aðlögun beggja aðila í parasambandi að breyttum aðstæðum eftir meðferð við brjóstakrabbameini er að geta rætt saman um tilfinningar sínar og langanir. Einnig getur það verið hjálplegt að heilbrigðisstarfsfólk ræði þessi mál við konur og pör sem fara í gegnum krabbameinsmeðferð en rannsóknir sýna að efla má þann þátt heilbrigðisþjónustunnar.

Heimildir:

  1. Emilee, G. Ussher, J.M og Perz, J. (2010). Sexuality after breast cancer: A review. Maturitas, 66, 397-407. Sótt af https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20439140

  2. Boquire, V.M., Esplen, M.J., Wong, J., Toner, B., Warner, E. og Malik, N. (2016). Sexual functioning in breast cancer survivors experiencing body image disturbance. Psycho-Oncology, 25, 66-76. DOI: 10.1002/pon.3819

  1. Fallbjörk, U., Rasmussen, B.H., Karlsson, S. og Salander, P. (2013). Aspects of body image after mastectomy due to breast cancer- A two-year follow-up study. European Journal of Oncology Nursing, 17, 340-345. http://dx.doi.org/10.1016/j.ejon.2012.09.002

  1. Ussher, J.M., Perz, J. og Gilbert, E. (2012). Changes to sexual well-being and intimacy after breast cancer. Cancer Nursing, 35(6), 456-465. DOI: 10.1097/NCC.0b013e3182395401

 

Tengdar greinar

Kynlíf á meðgöngu og eftir fæðingu

samfarir og óþægindi á kynfærum

Sæðisvökvi – Óþægindin eftir samfarir sem erfitt er að tala um

 

Tengdar vörur frá Florealis

Smaronia – Þurrkur í leggöngum

Liljonia – Óþægindi í leggöngum

Rosonia – Óþægindi á kynfærasvæði

 

Kvensjúkdómar

Ástin á meðgöngu og eftir fæðingu

september 19, 2019

Höfundur:

Hilda Friðfinnsdóttir, Yfirljósmóðir

Meðgöngu- og sængurlegudeild Landspítala.

 

Í gegnum starf mitt sem ljósmóðir hef ég átt fjölmörg samtöl við nýbakaðar mæður. Í flestum tilfellum hafa þær ekki fengið nægilega fræðslu um hvaða áhrif meðganga og fæðing barns getur haft á líkamlegt samband para og hjóna. Flestar konur eru líka óundirbúnar fyrir þær breytingar sem verða á líkamanum eftir fæðingu og að takast á við minnkaða kynlöngun.

 


Mynd: Andrea Bertozzini

Eru ekki ein

Tímabil meðgöngu, fæðingar og sængurlegu er eitt stærsta breytingatímabilið í lífi fólks. Þetta tímabil hefur einnig mikil áhrifi á líkamlega nánd para þar sem mjög dregur úr löngun kvenna meðan á því stendur. Margar konur finna fyrir mjög lítilli eða jafnvel engri kynlöngun á meðgöngu, minnkaðri tíðni samfara og hafa minni ánægju af þeim. Þessar breytingar geta enn verið til staðar sex mánuðum eftir fæðingu, foreldrar eru óviðbúnir þessum breytingum og telja sig gjarnan vera eina í þessari stöðu.

Á meðgöngu

Meðgangan er tími mikilla andlegra og líkamlegra breytinga hjá konum. Þreyta og andleg vanlíðan getur haft áhrif á löngun í makann á meðgöngu en ánægja í parsambandinu spilar líka stórt hlutverk. Konur sem eru ánægðar í sínum samböndum upplifa almennt meiri ánægju og löngun í ástaratlot. Þær eru jákvæðari gagnvart móðurhlutverkinu og hafa minni einkenni þreytu og þunglyndis á meðgöngunni. Þeir líkamlegu kvillar sem valda því að verulega dregur úr  löngun kvenna á meðgöngu eru ógleði, þreyta, bakverkir, brjóstaeymsli en einnig skortur á þekkingu og áhyggjur af því að skaða barn í móðurkviði.

Eftir fæðingu

Rannsóknir sýna að um 90% para stunda samfarir á fimmta mánuði meðgöngu. Innan við 20% kvenna eru hinsvegar farnar að stunda samlífi með makanum 4 vikum eftir fæðingu en tólf vikum eftir fæðingu er meirihluti kvenna orðinn virkur að nýju. Í íslenskri rannsókn frá 2012 lýstu konur enn minni löngun og minni tíðni samfara sex mánuðum eftir fæðingu. Flestar konur kvíða því að fara af stað að nýju eftir fæðingu og hafa þær lýst því þannig að þær vilji drífa það af. Vandamál sem getur komið upp hjá nýjum foreldrum er meiri löngun hjá feðrum en mæðrum en misræmi í væntingum getur haft áhrif á sambandið.

Margir þættir spila inn í

Margir þættir hafa sýnt sig hafa áhrif á líkamlega nánd eftir fæðingu en það eru fyrst og fremst brjóstagjöfin, sársauki við samfarir og líkamlegar breytingar á spangarsvæði sem eru líklegustu orsakavaldar þess að konur fresta því að byrja að stunda ástarlíf með makanum á ný.  Helsta orsök sársauka við samfarir eftir fæðingu er áverkar á spöng og hringvöðva endaþarms vegna áhaldafæðinga. Konur sem upplifa sársauka og þær sem hafa börn sín á brjósti eru líklegri til að upplifa minni löngun, minni tíðni samfara og minni ánægju af samlífinu miðað við tímann fyrir meðgöngu. Þrátt fyrir þetta er lítill munur á kynhegðun kvenna sem fæða börn sín um fæðingarveg og þeirra sem fæða með keisaraskurði þó að þær síðarnefndu verði oft virkar aðeins fyrr. Hins vegar kljást konur sem fæða með keisaraskurði við færri vandamál  tengt ástarlífinu þrem mánuðum eftir fæðingu en konur sem fætt hafa um fæðingarveg en þessi munur er ekki lengur marktækur sex mánuðum eftir fæðingu.

Brjóstagjöf getur dregið úr löngun

Flestar rannsóknir benda til að brjóstagjöf hafi neikvæð áhrif á kynlöngun kvenna og í kanadískri rannsókn kom í ljós að konur sem brjóstfæddu börn sín voru marktækt seinni til að stunda ástaratlot á ný eftir fæðingu en konur sem höfðu ekki börn sín á brjósti. Íslenskar konur sem eru með börn sín á brjósti virðast upplifa brjóstin sem uppsprettu næringar fyrir börnin en ekki sem hluta af kynímynd þeirra. Varðandi sjálfsmyndina virðist líkamsímyndin sveiflast talsvert í barneignaferlinu og mikið samspil er á milli líkamlegrar og andlegrar líðanar sem iðulega hefur áhrif á konurnar.

Skortur á tíma og orku orsakar minni nánd í samböndum og minni löngun. Foreldrarnir eru að fóta sig í nýju hlutverki með nýjum einstaklingi og þurfa að finna jafnvægi milli foreldrahlutverksins og sambandsins við makann. Nýbakaðar mæður eru oft þreyttar og gera meiri kröfur til umhverfis og aðstæðna fyrir nánar stundir en áður. Þær þurfa meiri tíma og orku til að örvast og truflast auðveldlega þegar barnið er í sama herbergi. Feðurnir hafa meiri þörf fyrir faðmlög og kossa en mæðurnar og benda rannsóknir til þess að mæðurnar séu í svo mikilli líkamlegri nánd við börn sín í gegnum brjóstagjöfina að þær hafi ekki eins ríka þörf fyrir nándina með maka sínum. Sumar konur hafa tilhneigingu til að forðast kossa og faðmlög til að skapa ekki væntingar hjá makanum.

Mikilvægt að ræða saman

Barneignatímabilið er það æviskeið sem einkennist af miklum breytingum og væntingum. Allir verðandi og nýbakaðir foreldrar eiga sér þann draum að þessi tími sé dásamlegur í alla staði. Nauðsynlegt er að parið geti rætt saman um vonir sínar í tengslum við lífið í kringum barnsburðinn. Ástarlífið er mikilvægur hluti lífsins hjá flestum pörum og það er gott að vera undir það búinn að kynhvötin geti minnkað og að vita að það er ekki óeðlilegt. Það er gott fyrir parið að geta rætt saman af einlægni því þannig eru mestar líkur á að báðir foreldrar verði ánægðir.

 

Tengdar greinar

samfarir og óþægindi á kynfærum

Sæðisvökvi – óþægindi eftir samfarir sem erfitt er að tala um

kláði í leggöngum

Kláði í leggöngum og á klofsvæði – hvað er til ráða?

 

Tengdar vörur frá Florealis

Liljonia – Við óþægindum í leggöngum

Rosonia  – Við óþægindum á kynfærum

Smaronia – Við þurrki í leggöngum

 

 

Verkir og bólgur

Liðverkir, hlaup og hreyfing

ágúst 27, 2019

Liðverki þekkja flestir en orsakir verkjanna geta verið margar og mismunandi. Tímabundnir liðverkir geta komið fram vegna líkamlegs álags (t.d. hreyfing) eða vegna áverka (t.d. högg á liði). Langvinnir liðverkir eru oft vegna varanlegs slits í liðum, bólgu eða gigtar. Talað er um langvinna liðverki þegar þeir hafa varið lengur en þrjá mánuði. Sé það raunin er æskilegt að láta skoða vandamálið nánar til að fá viðeigandi ráðleggingar.

Það getur reynst erfitt að kljást við liðverki en þar skiptir miklu máli að stunda létta hreyfingu því hreyfingarleysi getur aukið á vandamálið. Séu verkir það miklir að þeir dragi úr hreyfigetu þá eru til verkjastillandi lausnir á meðan hreyfigeta er aukin. Má þar nefna jurtalyfið Harpatinum frá Florealis en lyfið er notað  til að draga úr verkjum í liðum og mjóbaki og til að minnka stirðleika og vöðvastífni.

Margir finna til í liðum við hreyfingu. Sumir á meðan á æfingu stendur en aðrir eru verkjaðir eftir æfingu, sérstaklega ef að áreynsla á liði hefur verið mikil eins og við langhlaup og hopp. Hér eru nokkur atriði sem gott er að hafa í huga til að reyna að draga úr liðverkjum í kjölfar hreyfingar.

 

Hlustaðu á líkamann

Liðverkir geta verið mismiklir á milli daga og því mikilvægt að hlusta á líkamann áður en farið er á æfingu. Séu verkir það miklir að þeir koma í veg fyrir rétta líkamsbeitingu þá er mikilvægt að aðlaga æfinguna. Mögulega þarf að minnka eða breyta álaginu þann daginn eða jafnvel skipta um æfingu. Það getur falið í sér að ganga í stað þess að hlaupa eða teygja létt í stað þess að lyfta þungum lóðum. Hafi verið æft af mikilli ákefð undanfarið getur verið að liðverkir og stífir vöðvar séu merki um að líkaminn þarfnist hvíldar. Meira er ekki alltaf betra og því mikilvægt að geta hlustað á líkamann og stillt æfingaálag eftir því.

Fjölbreytni

Einhæf hreyfing til lengri tíma eykur hættu á álagsmeiðslum og liðverkjum. Sértu oft með verki í liðum eftir æfingar gæti verið ráð að auka fjölbreytni. Sem dæmi þá getur verið gott að ganga og synda til skiptis eða hlaupa og hjóla til skiptis. Gott er að taka mið af því að ekki sé alltaf verið að setja álag á sama hluta líkamans og auka hreyfingu sem felur ekki í sér mikið álag á liðina eins og t.d. sund, létt ganga og hjól.

Hitaðu vel upp fyrir æfingu

Það getur verið freistandi að sleppa góðri upphitun fyrir æfingu en það eru mikil mistök. Þegar álag er aukið snögglega áður en líkaminn er orðinn heitur aukast líkur á meiðslum t.d. tognun og liðverkjum. Þetta á við hvort sem maður ætlar í heilsubótargöngu um sitt nánasta umhverfi eða taka vel á því í sundlauginni. Upphitun ætti að taka mið af því hvaða vöðvar og liðir verða undir mestu álagi á æfingunni. Með góðri upphitun eykst hjartslátturinn, blóðflæði til vöðva og liða eykst og gerir þá betur í stakk búna til að styðja við rétta líkamsbeitingu á æfingunni. Það dregur úr líkum á meiðslum og verkjum.

Ekki gleyma að teygja

Eftir góða æfingu er mikilvægt að teygja vel á vöðvum og liðamótum. Það kemur í veg fyrir að vöðvar verði stuttir og stífir og dragi þannig úr hreyfigetu liða. Séu vöðvar mjög stífir getur það valdið rangri líkamsbeitingu sem eykur líkur á álagsmeiðslum og verkjum. Gott er að hugsa um þá vöðva og líkamshluta sem voru undir álagi á æfingunni og teygja þá sérstaklega. Einnig er mikilvægt að teygja reglulega á vöðvum í fótum (kálfar, læri og rassvöðvar), mjöðmum og neðra baki. Sérstaklega ef stunduð er mikil kyrrsetuvinna í sitjandi stöðu.

Kældu og nuddaðu eftir æfingu

Ef þú ert að kljást við langvinna verki og færð alltaf verki eftir æfingu er gott að kæla verkjuðu liðina fljótlega eftir æfingu. Það er gott að eiga til kaldan bakstur í frystinum þegar maður kemur heim úr göngunni eða hlaupatúrnum. Mörgum finnst einnig gott að skella sér stutt í kalt kar eins og er til staðar á mörgum sundstöðum og á líkamsræktarstöðvum. Þá er líka gott að nudda liðina og vöðvana í kring annaðhvort með höndunum eða þar til gerðum nuddrúllum og nuddboltum sem eru fáanlegir víða.

Notaðu réttan búnað

Reyndu að draga úr álagi á verkjuðu liðina með því að nota réttan búnað. Til eru margskonar spelkur, teygjusokkar og hólkar til að setja utan um verkjaða liði og veita aukinna stuðning eða dreifa álaginu. Það er mikilvægt að vera í góðum skóm þegar farið er út að hlaupa eða ganga og getur borgað sig að fara í göngugreiningu til að fá úr því skorið hvaða skór og hvernig stuðningur hentar best. Að sama skapi ætti líka að forðast að nota of þung lóð eða illa stillt hjól sem geta valdið röngu álagi á líkamann.

 

Höfundur: Sandra Mjöll Jónsdótir-Buch, PhD. Líf og læknavísindi

 

Tengdar greinar

Fimm leiðir til að draga úr liðverkjum

 

Tengdar vörur frá Florealis

Harpatinum

Harpatinum – Við lið- og gigtarverkjum

Sefitude

Sefitude – Við vægum kvíða og svefntruflunum

 

 

Uncategorized @is

Mígreni 101

apríl 5, 2019

Mígreni er eitt algengasta heilsufarsvandamál í heimi. Það er ein helsta ástæða vinnutaps hjá fólki en sumir missa allt að 3-5 daga úr vinnu á mánuði vegna mígrenis. Á sama tíma þá er ekki alltaf skilningur fyrir þessu ástandi sem getur bæði haft áhrif á lífsgæði fólks og árangur í starfi. Hér kemur fyrsti pistillinn í pistlaröðinni okkar um mígreni sem er unnin í tengslum við Glitinum, viðurkennt jurtalyf sem fyrirbyggir mígreni.

mígreni glitinum

Hvað er mígreni?

Mígreni er flókinn taugasjúkdómur með sterkan erfðaþátt og er sérstaklega algengur á meðal kvenna. Það er ekki að fullu vitað hver orsökin og meingerðin eru þó svo að nokkrar tilgátur hafi komið fram. Mígreni einkennist af endurteknum höfuðverkjaköstum með miklum sársauka öðru megin í höfði. Höfuðverkurinn versnar oftast við álag eða hreyfingu og er gjarnan sláandi líkt og púls. Mjög algengt er að finna fyrir ógleði og jafnvel kasta upp á meðan á mígrenikastinu stendur. Margir verða einnig næmir fyrir ljósi og hljóði. Mígreniköst vara oftast í 6 – 72 klst og fólk er oft rúmliggjandi  og mjög kvalið á meðan á þeim stendur. Sumir fá mígreni með áru en ára er einskonar röskun á skynjun eða sjón t.d. að sjá skyndilega eldglæringar eða stjörnur. Ekki allir mígrenisjúklingar fá áru og því er mígreni oftast flokkað sem mígreni með eða án áru. Greining á mígreni er fyrst og fremst byggð á heilsufarssögu viðkomandi.

Er hægt að lækna mígreni?

Engin lækning er til við mígreni en sjúkdómurinn er aðalega meðhöndlaður með lyfjum sem eiga að stytta mígreniköst og draga úr sársauka eða með lyfjum sem eru ætluð til að fyrirbyggja mígreniköst og lengja tímann á milli þeirra. Fyrirbyggjandi meðferð er gefin jafnvel þó svo að höfuðverkir séu ekki til staðar. Þetta er gert til að draga úr tíðni og alvarleika mígrenikasta. Þá geta fyrirbyggjandi meðferðir einnig aukið svörun við öðrum mígrenilyfjum sem eru notuð þegar kast kemur.

Hvað veldur mígreni?

Ekki er að fullu vitað hvað veldur mígreni. Upprunalega var talið að mígreni orsakaðist af æðasamdrætti í heila. Nú er mígreni hinsvegar talið vera fyrst og fremst taugasjúkdómur og breytingar á blóðflæði um heilann eitt af einkennum. Rannsóknir hafa leitt í ljós að einstaklingar með mígreni hafa frekar háa taugaspennu í miðtaugakerfi sem gerir þá næmari fyrir áreiti sem getur sett mígrenikast af stað. Mígrenikastið er oftast bundið við annan helming höfuðsins. Talið er að köstin byrji með staðbundinni afskautun taugafruma sem að síðan breiðist út yfir stærra svæði. Þetta ferli virkjar sársaukanema sem koma höfuðverknum af stað. Virkjun á sársaukanemum örvar síðan losun boðefna og sameinda sem valda enn frekari sársauka og losun bólguefna. Þá eru viðtakar serotóníns einnig taldir spila lykilhlutverk en mörg mígrenilyf sem gefa góðan árangur virka á þessa viðtaka í heila.

Hverjir fá mígreni?

Um 70% allra með mígreni eiga nákominn ættingja með mígreni. Mígreni byrjar oft að koma fram snemma hjá drengjum en seinna hjá stúlkum eða á unglingsaldri. Þá eru stúlkur mun líklegri en drengir til að fá mígreni en um 18% kvenna eru með mígreni samanborið við 6% karlmanna. Mígreni er ólæknandi sjúkdómur en það er þó bót í mála að ástandið virðist eldast af fólki þar sem að köstum fækkar eftir 40 ára. Ýmislegt er hægt að gera til að draga úr líkum á kasti t.d. að forðast þekkta mígrenivalda sem geta komið kasti af stað. Mígrenivaldar eru til dæmis hormónabreytingar, stress, óreglulegur svefn, lyfjanotkun, skortur á hreyfingu, rauðvín og kaffi.

 

Tengdar greinar

svefn og kvíði

5 staðreyndir um svefn, heilsu og hamingju

svefn og kvíði

Hvernig hefur svefn áhrif á líkamlega og geðræna heilsu?

 

Tengdar vörur frá Florealis

glitinum

Glitinum – Fyrirbyggir mígreni

Sefitude

Sefitude – við vægum kvíða og svefnvanda

Streita og svefn

5 staðreyndir um svefn, heilsu og hamingju

mars 20, 2019

Svefn er ein af grunnþörfum mannsins, jafn mikilvægur eins og næring og hreyfing. Engu að síður er maðurinn eina tegundin sem að sviptir sig svefni sjálfviljugur og dregur það að fara í bólið á kvöldin. Nægur og góður svefn á stóran þátt í að auka hamingju enda vitum við flest hve vansæl við verðum þegar við erum þreytt og illa hvíld. Hér höfum við tekið saman nokkrar staðreyndir um svefn og hvernig svefn tengist hamingju okkar og heilsu.

1. Reglulegur svefn getur dregið úr kvíða

Skortur á svefni ýtir undir kvíða og depurð. Við langvarandi svefnskort verða þessi áhrif varanlegri og því eru sterk tengsl á milli skertrar geðheilsu og svefnvandamála. Truflanir á svefni eru til dæmis meðal fyrstu einkenna ýmissa geðraskana, þar á meðal þunglyndis, kvíða, geðhvarfasýki og geðklofa. Þeir sem að ná að sofa sína 7-9 tíma reglulega eru afslappaðari, hressari og hamingjusamari en þeir sem sofa stöðugt of lítið. Fólk sem er illa sofið er gjarnan illa fyrir kallað og léttvægir atburðir geta komið fólki úr jafnvægi og valdið bæði kvíða og pirringi. Svefnskortur getur þannig ýtt undir kvíða og skapað vítahring þar sem að kvíðinn veldur svefnleysi sem eykur síðan á kvíðann. Þess vegna er mikilvægt að vinna alltaf með kvíða þegar svefnleysi er meðhöndlað og að sama skapi þarf ávallt að hafa svefninn í huga þegar unnið er með kvíða.

 

svefn og kvíði

 

2. Góður svefn dregur úr líkum á langvinnum sjúkdómum

Streita er ein helsta ástæða þess að fólk sefur of lítið. Mikil streita og skertur nætursvefn auka magn bólguefna í líkamanum. Aukið magn sést eftir jafnvel bara eina svefnlausa nótt. Ef þessi bólguefni eru stöðugt til staðar þá getur myndast viðvarandi bólga í líkamanum sem veldur skaða með tímanum og eykur hættu á langvinnum sjúkdómum. Þeir sem að ná að sofa nóg eru í minni áhættu en þeir sem sofa of lítið að þróa með sér langvinna lífstílstengda sjúkdóma. Þar fyrir utan getur skertur svefn einnig haft  áhrif á sykurbúskap líkamans og valdið sykursýki og háþrýstingi, ásamt því að auka líkur á hjarta- og æðasjúkdómum. Sársaukaþröskuldur okkar lækkar þegar við erum illa sofin og við verðum því næmari fyrir sársauka. Verkjavandamál geta því versnað við svefnleysi.

 

3. Svefn bætir einbeitingu og afköst

Fólk sem er í svefnskuld á erfiðara með að einbeita sér og hugsa rökrétt. Ef fólk sefur of lítið að staðaldri getur verið erfitt að gera sér grein fyrir áhrifum svefnskorts á daglegt líf. Ástæðan er sú að einkennin eru ekki alltaf augljós og flest allir sem sofa of lítið mæta til vinnu og sinna daglegum skyldum á viðunandi hátt. Þá er orkuleysi, pirringur og lakari einbeiting jafnvel orðið að „eðlilegu“ ástandi sem fólk tengir ekki endilega við of lítinn svefn. Fólk verður líklegra til að gera mistök en ólíklegra til að átta sig á þeim. Úthvílt fólk eru betur í stakk búið að takast á við krefjandi störf og nám sem krefjast einbeitingar og ná oft að afkasta meira á skömmum tíma en þeir sem eru sífellt þreyttir. Þannig stuðlar góður svefn að hamingju í starfi og leik.

 

4. Svefn bætir kynlífið

Skortur á svefni og þreyta draga verulega úr kynlöngun fólks. Þetta er meðal annars vegna þess að lítill svefn dregur úr framleiðslu kynhormóna á borð við testósterón og getur einnig haft áhrif á frjósemi, sérstaklega magn sæðifruma hjá körlum. Þreyttir karlmenn geta einnig átt í erfiðleikum með að fá stinningu. Þá getur þreytulegt útlit og vanlíðan eftir svefnlaust tímabil dregið úr sjálfstrausti og haft neikvæð áhrif á líkamsímynd okkar. Við upplifum okkur minna kynþokkafull og erum ólíklegri til að stunda kynlíf. Fólk sem að fær sinn svefn stundar oftar kynlíf en þeir sem að sofa illa.

 

 5. Nægur svefn getur dregið úr þyngdaraukningu

Þegar við erum þreytt og illa sofin þá sækjum við í auknum mæli í óhollan og orkuríkan mat. Þetta er meðal annars vegna þess að svefnskortur ýtir undir brenglun í framleiðslu hungurhormónanna leptíns og ghrelins. Leptín gefur heilanum skilaboð um að við séum södd en ghrelin segir heilanum að við séum svöng og eykur matarlist. Við svefnskort minnkar magn leptíns á meðan magn grhelin eykst, sem þýðir að matarlystin eykst hjá okkur á sama tíma. Þannig borðum við meira og oft óhollari fæðu þegar við erum illa sofin. Þá erum við einnig ólíklegri til að stunda hreyfingu þegar við erum þreytt. Þessir þættir skýra hið sterka samband sem fjölmargar rannsóknir hafa sýnt fram á milli langvarandi svefnskorts og ofþyngdar. Fólk sem að sefur vel á því auðveldara með að halda sig við hollt matarræði og stunda reglulega hreyfingu sem stuðlar að hamingju og vellíðan.

 

Tengdar greinar

svefn og kvíði

Hversu mikið þurfum við að sofa og hvers vegna?

svefn og kvíði

Hvernig hefur svefn áhrif á líkamlega og geðræna heilsu?

 

Tengdar vörur frá Florealis

Sefitude

Sefitude við vægum kvíða og svefnvanda